„NIEULECZALNA MELANCHOLIA”*
To nie jest kryminał. To jest nawet
antykryminał. Nie ma zagadki. Od początku wiemy, kto stoi za morderstwami i
mamy wszechogarniające przeczucie, że ta historia nie może skończyć się dobrze.
„Solea”, czyli ostatnia część trylogii marsylskiej - to przejmująca opowieść o
niespełnionej miłości, przyjaźni, śmierci i zemście (w tej właśnie kolejności) napisana
przez poetę. Mroczniejsza niż noc zimowa za kręgiem polarnym. To książka dla
ludzi o mocnych nerwach, którzy odważą się zanurzyć w ten mrok. Fabio Montale jest
człowiekiem, który kocha prawdziwie i pragnie kochać, ale za brak szczęścia w
miłości nieustannie obwinia siebie. Trudno się obcuje z bohaterem, który uważa,
że jest „zawsze spóźniony, zawsze przegrany”.
„Życie cuchnie śmiercią. (…) Powąchałem
rękę. Ten sam wstrętny odór. Ja też cuchnę śmiercią.”
„Solea” pochłonęła mnie totalnie.
Jean-Claude Izzo należy do tych nielicznych pisarzy, z którymi łączy mnie
metafizyczna więź. Czytam książkę i nurkuję w niej jak mogę najgłębiej,
wstrzymując oddech, aż prawie tonę. Kiedy bohater słucha jazzu i ja wrzucam „In
a Sentimental Mood” Coltrane’a i Ellingtona, żeby sobie leciało w tle. Kiedy
Montale pije wino, sprawdzam, gdzie można je kupić, no i niestety okazuje się,
że wina z tych apelacji nie są dostępne w Polsce. Czytam, i co chwilę zaginam
rogi, żeby zaznaczyć fragmenty, które chciałabym zapamiętać. Wynotowuję je
również dla was, może też uznacie je za ważne.
„Jak wytłumaczyć, że ‘kocham
cię’ przez wierność dla miłości, której nigdy nie było różni się od ‘kocham cię’
w imię prawdy miłości, której szczęścia doznajesz każdego dnia?”
„Przede mną jeden prawdziwy
prezent, jaki życie mi podarowało. (…) Morze i niebo. Nieskazitelne. Bez końca.
I to zrodzone z nich (…) światło. Nieraz myślałem sobie, że wziąć kobietę w
ramiona to tak, jakby przygarnąć do siebie całą tę radość idącą z nieba ku
morzu.”
„Zawsze pojawiasz się za późno
(…) Nie potrafisz dogonić śmierci. I życia też nie potrafisz dogonić. Ani
przyjaźni. Ani miłości. Zawsze spóźniony, zawsze przegrany”.
„Za długo żyję bez wiary w
życie. (…) Czy uwierzyłem, że drobne codzienne przyjemności wystarczą do
szczęścia i dlatego zrezygnowałem z marzeń, prawdziwych marzeń? A tym samym
skreśliłem przyszłość? Nie ma przede mną jutra, nie spodziewam się świtu, który
teraz właśnie wstawał.”
„Teraz nie ma już w Marsylii
ani jednej osoby, do której (…) mógłbym powiedzieć: ‘A pamiętasz…?’ Przyjaźń to
właśnie to: suma wspólnych wspomnień, które można wyłożyć na stół obok pięknego
okonia, zapiekanego w koprze. Tylko to ‘a pamiętasz…’ pozwala się zwierzać z
najbardziej intymnych doznań (…).”
I jeszcze wiersz Louisa Brauquiera,
cytowany przez głównego bohatera:
„Idę do ludzi mojej ciszy
Powoli idę do tych, o których
mogę milczeć;
Przyjdę z daleka, wejdę i
usiądę.
Zaczerpnę tego, co potrzebne,
bym znów ruszył w drogę”.
Dalsza droga Jeana-Claude’a Izzo była,
niestety, krótka. Zmarł dwa lata po publikacji książki.
Recenzent „Le Monde” tak napisał
o „Solei”:
„Nieuleczalna melancholia. W niej
cały urok i siła książek Izzo.”* Trudno o celniejsze podsumowanie.
Jeżeli przekonałam was do autora, to tylko podpowiadam, że trylogię
marsylską najlepiej czytać po kolei: najpierw „Total Cheops”, potem „Szurmo”
i „Solea”. Szczerze odradzam czytanie od końca.